Verslagen Zomer 2019

Kaart van het IJzeren Man gebied uit het 'Waterplan 2004" van het Waterschap. Hierop zijn zowel de oude als de huidige waterlopen te zien. Van li. naar re: Eendenven, Geurtsven, Zwanenven, Kleine IJzeren Man, Grote IJzeren Man. (Je kan erop klikken voor vergroting.)

IJzeren Man, verslag excursie 5 mei 2019

inlaat Weteringbeek uit het kanaal hoek zandwinning. foto Frans.
Juist op Bevrijdingsdag is een wandeling in de natuur een goede manier om vrijheid te vieren. Dat vonden tenminste de 11 mensen die ‘s morgens om 10 uur aan het kanaal op de hoek bij de CZW (Zandwinning) stonden. Dat vertrekpunt is niet toevallig. Hier wordt namelijk kanaalwater ingelaten dat de Weteringbeek voedt. De beek die door het IJzeren Man gebied stroomt is dus geen natuurlijke beek, en dat verbaasde menigeen. Wat nog meer verbaasde was, dat het kanaalwater dat wordt ingelaten erg helder is, maar dat dat niet betekent dat het water schoon is. En dat is netjes uitgedrukt. Behalve de historische vervuiling van zware metalen en Pcb's, zit er ook stikstof en fosfaat in. Het water wordt – helaas - niet gezuiverd door bv. een ‘rietveldje’. Vijftig meter verder, bij de CZW inlaat, is ook geen rietveldje gemaakt. Maar het water wordt wel gezuiverd voordat het in het Blauwe meertje komt. De ringsloot rond de plas staat namelijk niet in verbinding met de plas. Het water zakt weg in de grond, waardoor het gefilterd wordt. Feit blijft natuurlijk wel, dat op deze manier ten behoeve van de zandwinning een natuurlijk watersysteem vervangen wordt door een kunstmatig systeem. Met alle risico’s vandien voor het aangelegen N2000 gebied Kruispeel.
 
de groep bij de duiker onder de Herenvenneweg. foto Geer vanne Smeed.
Na al die uitleg vervolgden we onze tocht langs de beek. Eerst loopt deze langs de Herenvenneweg, en gaat er vervolgens met een duiker onderdoor. De aftakking naar het Eendenven is afgesloten met een stuw die nu opgetrokken was. Wij konden daar niet langs en moesten omlopen via de Wildweg waar de beek het gebied in gaat. Op het bruggetje hebben we de Beekschaatsenrijders bewonderd. We moeten ze nog wel echt determineren, want ze zijn zeldzaam, en een van de redenen om het waterplan van de IJzeren Man te maken zoals het gemaakt is. Bij het Eendenven hebben we ons toch wel geërgerd aan het bij de houtkap achtergebleven takkenmateriaal. Het ligt overal, en het belemmert nieuwe bodemvegetatie. Het had minimaal op een grote stapel gelegd kunnen worden, net zoals wij dat op de Tungelerwallen doen. Maar zeer zeker is het ook een optie om spul het in te zetten als biomassa. Op zich is hier houtkap en verschraling door afvoeren van het hout een goede zaak.
Eendenven. Natuurlijke vennen horen minder zwaar begroeid. foto Frans.

Het Eendenven is namelijk een natuurlijk ven, vroeger gelegen in een schrale heide. Bomengroei op de oevers is voor een ven funest. Het blad dat in het ven valt verrijkt de bodem. Er gaan verteringsbacteriën in groeien die alle zuurstof uit het water pakken. Dat is slecht voor waterplanten en vissen. Open oevers zijn voor natuurlijke vennen dus uitgangspunt en dit is ook in het beheerplan zo vastgelegd. De doelstelling was en is hier, om ruimte rondom de vennen te maken zodat er zich hei en heischraal grasland kan ontwikkelen. Maar nu wel even voorzichtig zijn met de bever natuurlijk. Niet alle oevers hoeven kaal.

Nadat we het Eendenven gepasseerd waren, kwamen we aan een onduidelijk stukje bijzondere natuur. Het pad loopt hier verhoogd, met aan de ene kant nat heischraal grasland met zelfs Ruig haarmos en Stekelbrem, en aan de andere kant Riet dat wel een maaibeurt zou kunnen gebruiken. Na het broedseizoen natuurlijk. Hier kregen we een stevige hagelbui op ons hoofd, zodat we snel naar de bosrand langs de Lozerweg zijn gelopen. Hier zijn de sporen van de oude stuifzandduinen heel erg duidelijk aanwezig. Voordat het kanaal er kwam, sloot dit aan op de Boshoverheide met zijn grafheuvels. Nu zijn ze begroeid met bos, maar dat is nu eigenlijk wel functioneel. Het houdt de Lozerweg met haar fabrieksterreinen uit het zicht. De recente vrij slordige
houtkap in het bos is daarom nogal vreemd.
bij het Geurtsven stroomt teveel voedselrijk kanaalwater in. foto Frans.
Om bij het Geurtsven te komen, moesten we weer terug het gebied in. Na een oude waterloop met droogliggende Zwanenmossels, kwamen we aan het ven. Hier zijn de oevers vrijgemaakt van houtige begroeiing. Maar hoewel ze met schapen worden begraasd, zijn ze nog steeds veel te rijk. En dus met weinig bloemplanten. Behalve dan even verderop het Nagelkruid, dat er prachtig stond te bloeien. Om het ven lopend kwamen we aan het punt waar de Weteringbeek zich splitst. Hier is een veelarmige brug aangelegd, die met zijn rode kleur wel doet denken aan de Inktviszwam. Maar op zoek naar waar we voor kwamen: het water van de Weteringbeek kan het ven inlopen via een stuw. En die staat ons inziens te laag afgesteld, zodat het voedselrijke kanaalwater te gemakkelijk het ven in kan. Dat is duidelijk te zien aan het drijvende groene Flap.
Vanaf de watersplitsing zijn we naar de Lozerweg gelopen om te kijken naar de oude inlaat van de Weteringbeek. Deze lag vroeger op het huidige terrein van Lempens. Velen zullen zich de boerderij nog wel herinneren die daar lag (van Monne Louis (Smeets). Ze is een jaar of drie geleden pas afgebroken.
Daarna zijn we langs de oude Weteringbeek terug gelopen naar de watersplitsing, om vervolgens toch nog even naar het Zwanenven te gaan. Dan hadden we de drie van oorsprong natuurlijke vennen allemaal bekeken.
Ook bij het Zwanenven stroomt teveel voedselrijk kanaalwater binnen. foto Frans.

Maar het Zwanenven viel tegen. Het bleek behoorlijk dichtgegroeid met Riet. En dat is een teken van te voedselrijk. Waardoor we onmiddellijk dachten aan veel te veel inlaat van kanaalwater uit de Weteringbeek. En dat bleek helemaal te kloppen: de inlaat van de Weteringbeek stond gewoon open, het leek permanent. Het zal best weer werk kosten om het ven op te schonen. Onduidelijk voor ons is, waarom er zoveel kanaalwater wordt ingelaten in de vennen. Waarschijnlijk om ze niet droog te laten vallen. Maar vennen mogen gerust eens droogvallen. Daardoor wordt de voedselrijkdom minder en krijg je een veel beter biotoop, met veel amfibieën. En wel minder vissen, maar ook dat is goed voor amfibieën en libellen enz.

Na deze brainstorming zijn we weer terug gelopen, nu langs de nieuw gegraven beek stroomopwaarts. We hebben nog even een slingertje gemaakt door een stuk bos dat niet van de gemeente is. Het ligt in de hoek van Voorhoeveweg en Herenvenneweg. Het bos heeft een romantische oerbosuitstraling met vegetatielagen. Dat wordt waarschijnlijk veroorzaakt doordat het hier natter is en door de Douglas dennen. Dat zijn wel exoten, en die moet je niet als voorbeeldvegetatie nemen. Maar zo een stukje is wel leuk. We zullen het nog eens beter gaan bekijken.
 
Frans Smit
14-05-2019

Excursie Wijffelterbroek, zondag 14 april 2019.

Watertorkruid. foto Frans Smit

De zegges bloeiden mooi (Stijve zegge, Pluimzegge, Moeraszegge, Elzenzegge).

De Gewone vogelkers  bloeide overal prachtig wit.

De Grote boterbloem ontvouwde al zijn blad.

Maar voor de foto kozen we toch de foto van het ontluikende Watertorkruid.